W marcu 2026 roku Ministerstwo Edukacji Narodowej podpisało nowe rozporządzenie, które gruntownie przeorganizowuje sposób wydawania orzeczeń i opinii przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Zmiany te mają bezpośrednie znaczenie dla dzieci i dorosłych z ADHD, ich rodziców oraz specjalistów uczestniczących w procesie diagnostycznym i orzeczniczym. Poniższy artykuł omawia wszystkie kluczowe modyfikacje, wyjaśnia ich znaczenie kliniczne i praktyczne, a także wskazuje, co czeka nas od 1 września 2026 roku.

1. Czy dotychczasowy system wymagał reformy? Kontekst wprowadzonych zmian.

ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder – Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) jest jednym z najczęstszych neurorozwojowych zaburzeń psychicznych diagnozowanych u dzieci i młodzieży. Szacuje się, że w Polsce objawy ADHD spełniające kryteria kliniczne wykazuje od 5 do 8% dzieci w wieku szkolnym, przy czym część przypadków pozostaje niezdiagnozowana lub błędnie zaklasyfikowana. Dorosłe osoby z ADHD stanowią dodatkową grupę wymagającą wsparcia instytucjonalnego.

Do 2026 roku system orzeczeń i opinii opierał się na rozporządzeniu, które nie nadążało za rozwojem wiedzy naukowej w zakresie neurorozwoju oraz nowymi standardami diagnozy psychologicznej i psychiatrycznej. Rzecznik Praw Obywatelskich w 2024 roku wskazał na systemowe problemy - uczniowie z ADHD napotykali na trudności w uzyskaniu orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, a wysokość subwencji oświatowej przysługującej szkołom dla tej grupy uczniów była oceniana jako nieadekwatna do faktycznych potrzeb.

2. Najważniejsze zmiany wchodzące w życie od 14 kwietnia 2026 r.

Nowa rola i skład zespołu orzekającego

Jedną z najbardziej istotnych zmian jest gruntowna przebudowa składu zespołu orzekającego. Dotychczas lekarz był stałym i obowiązkowym członkiem każdego zespołu – niezależnie od tego, czy sprawa dotyczyła trudności psychologicznych, pedagogicznych czy stricte medycznych.

Po nowelizacji:

• Lekarz wchodzi w skład zespołu wyłącznie wtedy, gdy do wniosku dołączona jest dokumentacja medyczna. Oznacza to, że sprawy o charakterze czysto psychologiczno-pedagogicznym (np. opinia w sprawie dostosowania warunków egzaminacyjnych dla ucznia z ADHD bez chorób współwystępujących) mogą być rozpatrywane bez udziału lekarza.

• Za zgodą rodziców lub pełnoletniego ucznia w posiedzeniu z głosem doradczym mogą teraz uczestniczyć: asystent międzykulturowy, osoba posługująca się językiem kraju pochodzenia dziecka, tłumacz języka migowego, a także osoba wykonująca zawód medyczny w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.

• Wprowadzono możliwość zdalnego uczestnictwa osoby wykonującej zawód medyczny – co jest szczególnie istotne przy trudnościach z dostępnością specjalistów psychiatrii w mniejszych miejscowościach.

  
  

Decyzje podejmowane są większością głosów. W sytuacji równego rozłożenia głosów decyduje przewodniczący zespołu.

Wzmocnienie roli i autonomii zespołu orzekającego

Nowe przepisy wyraźnie wzmacniają kompetencje decyzyjne zespołu orzekającego. Rozporządzenie wprost wskazuje, że dokumentacja medyczna ma charakter pomocniczy, a nie decydujący. Oznacza to przełom w filozofii orzeczniczej, czyli to psychologiczno-pedagogiczna ocena funkcjonowania dziecka – a nie wyłącznie diagnoza lekarska – staje się podstawą rozstrzygnięcia.

A jakie to ma znaczenie kliniczne?

W kontekście ADHD oznacza to, że samo zaświadczenie psychiatryczne o rozpoznaniu F90.x (wg ICD-10) lub kod 6A05 (wg ICD-11) nie przesądza automatycznie o treści orzeczenia. Zespół ocenia całościowe funkcjonowanie ucznia – mocne strony, trudności, środowiskowe bariery i zasoby.

Nowe zasady składania wniosków

Rozporządzenie wprowadza możliwość składania wniosków zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej. Przy wniosku elektronicznym obowiązują przepisy dotyczące doręczeń elektronicznych, a kopie dokumentów muszą być uwierzytelnione jednym z trzech sposobów:

• kwalifikowanym podpisem elektronicznym,

• podpisem zaufanym (ePUAP/mObywatel),

• podpisem osobistym (e-dowód) – zgodnie z ustawą o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.

Istotna zmiana dotyczy podpisów rodziców - wniosek powinien być podpisany przez oboje rodziców. Jeśli podpisuje tylko jeden z nich, musi złożyć oświadczenie wyjaśniające brak podpisu drugiego rodzica. Przepis ma na celu eliminację sytuacji, w których jeden z rodziców (niepozbawiony władzy rodzicielskiej) był pomijany w procedurze wnioskowania.

Nowe wymogi dotyczące dokumentacji dołączanej do wniosku

Rozporządzenie precyzyjnie określa zakres wymaganej dokumentacji. W przypadku wniosków o orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z powodu niepełnosprawności, konieczne jest dołączenie zaświadczenia o stanie zdrowia wystawionego przez lekarza specjalistę właściwego dla danej niepełnosprawności lub lekarza w trakcie specjalizacji.

W przypadku ADHD i zaburzeń neurorozwojowych:

• W przypadku autyzmu (w tym zespołu Aspergera) – zaświadczenie od psychiatry dzieci i młodzieży lub psychiatry.

• W przypadku ADHD bez komoroidalnych niepełnosprawności – zaświadczenie nie jest bezwzględnie wymagane do orzeczenia o charakterze pedagogicznym, jednak dokumentacja diagnostyczna (opinia psychologa, wyniki standaryzowanych narzędzi diagnostycznych) pozostaje kluczowa.

  
  

Ważne: zaświadczenia mogą być wystawiane przez lekarzy w trakcie specjalizacji, ale wyłącznie w ramach świadczeń finansowanych ze środków publicznych lub realizowanych w jednostkach prowadzących szkolenie specjalizacyjne.

Standardy procesu diagnostycznego oparte na dowodach naukowych

To jedna z najbardziej przełomowych zmian z perspektywy psychologicznej i psychiatrycznej. Rozporządzenie nakłada wymóg stosowania narzędzi diagnostycznych opartych na dowodach naukowych (evidence-based), dostosowanych do wieku i poziomu rozwoju dziecka oraz używanych wyłącznie przez osoby odpowiednio przygotowane.

W praktyce oznacza to, że:

• Poradnie nie mogą opierać diagnozy wyłącznie na obserwacji klinicznej lub narzędziach o niepotwierdzonych właściwościach psychometrycznych.

• Standaryzowane skale oceny objawów ADHD (np. Conners, SNAP-IV, skale z systemu BASC czy Achenbach) powinny być stosowane jako element wieloaspektowej oceny.

• Proces diagnostyczny musi obejmować ocenę funkcjonowania dziecka – nie tylko w sferze deficytów, lecz także mocnych stron i uzdolnień.

Standardy te są zbieżne z wytycznymi European ADHD Guidelines Group (EAGG) oraz rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Obowiązkowa opinia szkoły/przedszkola w procesie diagnostycznym

Szkoły, przedszkola i inne placówki edukacyjne zostają zobowiązane do przekazywania poradniom informacji o funkcjonowaniu ucznia. Opinie te mają być uwzględniane jako istotny element procesu diagnostycznego poprzedzającego wydanie orzeczenia.

Przekazywanie orzeczeń bezpośrednio do szkół

Orzeczenia będą mogły być przekazywane bezpośrednio do placówki edukacyjnej, do której uczęszcza dziecko – pod warunkiem udzielenia zgody przez rodziców już na etapie składania wniosku.

Wydłużenie terminu rozpatrywania odwołań

Kurator oświaty będzie miał 21 dni (zamiast dotychczasowych 14 dni) na rozpatrzenie odwołania od orzeczenia. Termin na złożenie odwołania pozostaje bez zmian – 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Orzeczenia będą podpisywane przez przewodniczącego i wszystkich członków zespołu – zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego.

3. Zmiany wchodzące w życie od 1 września 2026 r.

Część przepisów rozporządzenia ma charakter przejściowy i zacznie obowiązywać dopiero od początku roku szkolnego 2026/2027. Dotyczy to dwóch kluczowych obszarów:

Właściwość terenowa poradni

Od 1 września 2026 r. orzeczenia i opinie dla dzieci z autyzmem (w tym z zespołem Aspergera), niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych i słabowidzących będą wydawane wyłącznie przez poradnie właściwe ze względu na miejsce zamieszkania dziecka.

Dotychczas wiele rodzin korzystało z wyspecjalizowanych poradni – nawet jeśli były zlokalizowane poza obszarem zamieszkania. Nowe przepisy zachowują możliwość działania poradni specjalistycznych, jednak organ prowadzący będzie musiał jednoznacznie określić teren ich działania.

Dla rodzin dzieci z diagnozą ze spektrum autyzmu lub współwystępującym ADHD i ASD zmiana ta może oznaczać konieczność zmiany dotychczasowej poradni.

4.2 Formalna ocena funkcjonowania ucznia przez placówkę oświatową

Od września 2026 roku szkoły i przedszkola będą formalnie i obowiązkowo sporządzać ocenę funkcjonowania ucznia, która następnie trafia do poradni jako obligatoryjny element dokumentacji. Ocena ta ma obejmować nie tylko opis trudności, lecz także mocne strony dziecka, dotychczasowe działania pomocowe oraz wnioski do dalszej pracy. Czas na przygotowanie opinii to 10 dni roboczych.

Podstawa prawna – dokumenty źródłowe

Wszystkie omawiane powyżej zmiany wynikają z następujących aktów prawnych:

• Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2026 r., poz. 428)

• Data ogłoszenia rozporządzenia: 30 marca 2026 r.

• Data wejścia w życie zasadniczych przepisów: 14 kwietnia 2026 r.

• Data wejścia w życie przepisów przejściowych (§ 7 ust. 6 i 7 oraz § 8): 1 września 2026 r.